Rośliny lecznicze „Przełomu Jasiołki” – prezentacja z wykładu wygłoszonego 24 sierpnia 2019 roku (sobota) w auli Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej podczas Karpackich Klimatów

Podczas wykładu obiecaliśmy Słuchaczom udostępnić prezentację z wykładu pt. ”Rośliny lecznicze „Przełomu Jasiołki”.

Proszę kliknąć na link aby ściągnąć w postaci .pdf

image

Konspekt prezentacji:

Rośliny lecznicze „Przełomu Jasiołki”

Henryk Różański & Dominik Wróbel

Rezerwat „Przełom Jasiołki”

• Utworzony Zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 10 listopada 1976 roku.

• Powierzchnia rezerwatu: 121,32 ha.

• Las o naturalnym charakterze, pozostałość dawnej Puszczy Karpackiej, porastający teren w rejonie przełomu Jasiołki między masywami Ostrej (687 m n.p.m.) i Piotrusia (727 m n.p.m.).

• Jaworzyna górska z języcznikiem oraz żyzna buczyna karpacka z miesięcznicą trwałą.

• Dominującym gatunkiem jest klon jawor z domieszką buka, jodły i wiązu górskiego.

Rezerwat „Przełom Jasiołki”

• W rezerwacie występuje około 300 gatunków roślin naczyniowych, np.

smotrawa okazała, turzyca orzęsiona, marzanka wonna, gajowiec żółty, szczyr trwały, kopytnik pospolity, tojad dzióbaty, wawrzynek wilcze-łyko, powojnik alpejski, żywokost sercowaty, ciemiężyca zielona, obrazki alpejskie, parzydło leśne, pokrzyk wilcza-jagoda, lulecznica kraińska, goryczka trojeściowa.

Sadziec konopiasty – Eupatorium cannabinum L., Asteraceae = Compositae

• Bylina do 1,5 m wys.

• Gleby wilgotne, eutroficzne
i bardzo zasolone, o odczynie od obojętnego
do zasadowego.

• Łęgi, olsy, ziołorośla porębowe.

• Wydajność miodowa 160 kg/ha.

• Europa, Azja, Afryka Północna

Sadziec konopiasty – Eupatorium cannabinum L., Asteraceae = Compositae

Radix (Rhizoma cum radicibus) et Herba Eupatorii cannabini

Składniki: sesquiterpene lactones (eupafolin, euperfolitin, eufoliatin, eufoliatorin, euperfolide, eucannabinolide, helenalin), immonostimmulatory polysaccharides; flavonoids (quercetin, kaempferol, hyperoside, astragalin, rutin, eupatorin); diterpenes (dendroidinic acid, hebenolide), sterols, volatile oils.

Działanie: diaphoreticum (napotne), amarum (gorzkie), laxativum (rozwalniające), tonicum (tonizujące), antispasmodicum (przeciwskurczowe), carminativum (wiatropędne), astringentum. Immunostymulujące.

Zastosowanie: grypa, nieżyty i infekcje układu oddechowego, choroby reumatyczne (w tym mięśniowy), spadek odporności na zakażenia. Zaparcia. Choroby wątroby, śledziony i pęcherzyka żółciowego.

Zewnętrznie: trudno gojące się i zakażone rany, owrzodzenia, liszaje, wypryski.

Dawkowanie i preparaty: nalewka 2-4 ml 3 razy dziennie (1:10 in 45%), napar z 1-2 łyżeczek surowca na filiżankę wrzątku, 3 razy dziennie.

Obrazki alpejskie (wschodnie) – Arum alpinum Schott&Kotschy (A. orientale Bieb), Araceae

• Bylina

• Bulwiaste kłącze

• Owoc – czerwona jagoda, pozostaje po uschnięciu liści

• Kwitnie od kwietnia do czerwca.

• W Polsce przebiega północna granica zasięgu

• Tylko w południowej części Polski, (głównie pd.-wsch. rejony)

• Narażony na wyginięcie.

• Wilgotne gleby, zasobne, o odczynie od obojętnego do zasadowego.

• Grądy, żyzna buczyna, lasy łęgowe.

Obrazki alpejskie (wschodnie) – Arum alpinum Schott&Kotschy (A. cylindraceum Gasparrini, A. orientale Bieb), Araceae

• W dawnej medycynie oficjalnej: Arum maculatum L., A. italicum Mill. W medycynie ludowej mylono gatunki, podgatunki i odmiany.

Rhizoma Ari. Ważny surowiec do usztywniania materiałów (krochmal)!

Składniki: skrobia 20-40% (inne gat. do 70%), glikozydy ok. 1% (aroina 0,005%, aronina, aroidyna), saponiny (aryna do 0,1%), kwas pruski, tłusty olej 0,5-1%, gumożywica – bassoryna do 18%, szczawian wapnia, izobutyloamina.

Działanie: rubefaciens, vesicantia, epispastica, mucilaginosa, emolientia, resolventia, alterantia; tonicum, nervinum. Środek bodźcowy, pobudzający krążenie krwi i limfy, przeciwzastoinowy. Powoduje rewolucję fizjologiczną w organizmie.

• Dawniej doustnie i zewnętrznie, do gojenia zmian troficznych
i paprzących się ran/owrzodzeń.

• Do wcierania (tinctura 1:10 in 45-70% eth.) przy chorobach przeziębieniowych, zastarzałych, opornych na leczenie, reumatycznych, związanych ze skrofulozą, niedrożnością węzłów chłonnych.

• Również w skrajnych sytuacjach: afonia, nerwice, zaburzenia neurotransmisji. Sproszkowany: 600 mg 1-2 razy dziennie (nieżyty przewodu pokarmowego, wyziębienie, zastarzałe nieżyty układu oddechowego).

Kopytnik pospolity –
Asarum europaeum L. Aristolochiaceae.

• Zimozielona bylina.

• Kłącze pełzające.

• Kwiaty przy ziemi, brudnopurpurowe, dzwonkowate.

• Kwitnie od marca do maja.

• Gleby świeże, eutroficzne, o odczynie lekko kwaśnym do zasadowego.

• Żyzne lasy liściaste: grądy, buczyny, lasy łęgowe.

Kopytnik pospolity –
Asarum europaeum L., Aristolochiaceae.

Rhizoma Asari cum Herba (Ph.Helv.), Herba Asari cum radicibus (Ph.Pol. III).

Składniki: olejek eteryczny 0,7-4% (do 50% alfa-azaron, ponadto izomer gamma-; aldehyd azarylowy, metyloeugenol, octan bornylu, terpen, seskwiterpen, diazaron), garbniki, cukry – ok. 3-4%, żywica, śluzy, allantoina, kwas chlorogenowy, wit. C 163 mg/100 g ś.m., beta-sitosterol.

• Test Amesa, testy na myszach – mutagenność alfa- i beta-azaronu. Surowce z beta-azaronem są usuwane z lekospisów i żywności (tatarak, kopytnik). Gamma-azaron występuje w pieprzu czarnym.

Kopytnik pospolity –
Asarum europaeum L., Aristolochiaceae.

Działanie: wykrztuśne, antybakteryjne, fungistatyczne, rozkurczowe, przeciwastmatyczne, silnie żółciotwórcze, przeciwpasożytnicze.

W większych dawkach wymiotne i przeczyszczające.

Wskazania: głównie zakażenia i stany zapalne układu oddechowego. Dychawica oskrzelowa. Stany zapalne zatok i uszu.

Jako alternatywa dla wymiotnicy.

Dr G. Madaus: nerwice, nerwobóle.

Zewnętrznie do wcierania jako środek rozgrzewający i antyseptyczny (odwaniający).

Posologia: wg Ph. Helv. 100-200 mg 2-3 razy dz. (tabl., inf., pulv.).

Tinctura 1:10 in 60% eth. 10-15-20 kropli 2-3 razy dz.

Przymiotno białe – Erigeron annuus (L.) Persoon, Asteraceae = Compositae.

• Pochodzi z Ameryki Północnej.

• Roślina dwuletnia lub trwała.

• Gleby aluwialne rzeczne, wydmy piaszczyste, zręby.

• Kwitnie od czerwca do listopada.

Przymiotno białe – Erigeron annuus (L.) Persoon, Asteraceae = Compositae.

• Również w lecznictwie są wykorzystywane: Erigeron canadensis L. (przymiotno kanadyjskie) oraz Erigeron acer L. (przymiotno ostre).

Herba Erigeronis

• Składniki: olejek eteryczny 0,3-1% (terpineol, limonen, linalol, ester matrikariowy, p-cymol, octan metyloetylu, aldehyd kuminowy, kubeben, beta-trans-farnezen), garbniki, kwas galusowy, cholina, betaina, kwas benzylo-benzoesowy, benzoesan benzylu.

• Działanie: przeciwbiegunkowe, przeciwpasożytnicze, przeciwkrwotoczne, antynowotworowe, rozkurczowe, uspokajające, przeciwbólowe.

• Wskazania: nadmierne krwawienia miesiączkowe, profilaktyka krwotoków macicznych, krwawienia pozamiesiaczkowe, krwotoki z nosa, stany zapalne naczyniówki oka, krwawienia śródmiąższowe, w jamie brzusznej, w układzie oddechowym i moczowym, krwiomocz, choroba hemoroidowa, kamica moczowa, zapalenie pęcherza moczowego, nerwice, bezsenność, parazytozy.

• Inf. 1-2% ex sicc./rec. Herba, okłady, przemywanie, płukanki. Kilka filiżanek dziennie. Tinctura 1:10 in 70% eth. – 20-30 kropli w H2O.

• Kosmetyka: stany zapalne skóry, plamice naczyniowe, trądzik różowaty, rozszerzone pory skórne, teleangiektazje, zwiotczała skóra.

Żabieniec pospolity, żabieniec babka wodna – Alisma plantago Linne, Alisma plantago-aquatica L., Alismataceae

• Wody stojące i bardzo wolno płynące.

• Eurazja, Afryka. Zawleczony również do Australii i Ameryki Północnej.

Radix Alismae.

Składniki: tetracykliczne trójterpeny (alisole), nitrylozydy, alkaloidy, leukoantocyjany, garbniki, saponiny, flawonoidy (rutyna), skrobia (do 30%), śluzy, żywica.

Działanie: hipocholesterolemiczne, hipoglikemiczne, moczopędne, przeciwobrzękowe, krwiotwórcze, przeciwszkorbutowe, czyszczące krew.

Wskazania: obrzęki, nadciśnienie, stany zapalne nerek i pęcherza moczowego, atonia macicy, anemia, gnilec, wodobrzusze, cukrzyca, miażdżyca.

• Kosmetyka: odżywcze dla skóry, pojędrniające, rozjaśniające cerę, oczyszczające i odtruwające na skórę, przeciwzaskórnikowe, bodźcowe.

• Dr G. Madaus: 1:10 in 45% eth., 20-30 kropli 2-3 razy dziennie. Napar, odwar 1-2% – kilka filiżanek dziennie, do okładów.

Uczep trójlistkowy – Bidens tripartita L., Asteraceae = Compositae.

• Roślina jednoroczna.

• Owocem jest płaska niełupka, która posiada haczyki na krawędziach oraz 1-2 krótsze i 2 dłuższe ości pokryte zadziorkami.

• Kwitnie od czerwca do sierpnia.

• Gatunek euroazjatycki.

• Azotolubny.

• Charakterystyczny dla zbiorowisk rozwijających się na wysychających latem brzegach wód (klasa Bidentetea), w siedliskach ruderalnych.

• Terofit.

Uczep trójlistkowy – Bidens tripartita L. = B. cannabina Lam., Asteraceae = Compositae.

Herba Bidentis. W starych lekospisach pod nazwą: Herba Cannabis aquaticae lub Herba Verbesinae.

Składniki: olejek eteryczny, poliacetyleny, tetraacetyleny, garbniki 6-7%, poliiny, witamina C – 0,18%, gorycze, karoten 0,012% ksantofile.

Działanie: diureticum, cholagogum, adstringentum, antiphlogisticum, emmenagogum, diaphoreticum.

Wskazania: infekcje i stany zapalne układu moczowego, skąpe miesiączkowanie. Choroba hemoroidowa (wlewki, czopki z ekstraktem). W medycynie ludowej: nowotwory (guzy rakowe). Ziele w maściach, sok, papka – choroby skórne, rany.

Posologia: Inf. 1-2%, 200-400 ml dziennie.

Poziewnik – Galeopsis, Lamiaceae = Labiatae

• Poziewnik dwudzielny – Galeopsis bifida Boenn.

• Poziewnik szorstki – Galeopsis tetrahit L.

• Poziewnik pstry – Galeopsis speciosa Mill.

• Poziewnik miękkowłosy – Galeopsis pubescens Besser

• Gleby świeże mezo- do eutroficznych, o odczynie słabo kwaśnym do obojętnego.

• Rośliny roczne.

Poziewnik – Galeopsis, Lamiaceae = Labiatae

Herba Galeopsidis, Ph.Helv. ÖAB, Hung.

Składniki: kwas krzemowy – ok. 1%, garbniki 5-10%, saponiny, alkaloidy (stachydryna 0,16%), fenolokwasy, irydoidy.

• Działanie: przeciwwysiękowe, przeciwzapalne, przeciwkrwotoczne, antyalergiczne, przeciwbiegunkowe, kardioprotekcyjne, przeciwmiażdżycowe, przeciwkamicze.

Wskazania: zakażenia układu oddechowego, w tym gruźlica płuc, skrofuloza, ryzyko krwotoków, nadmierne krwawienia miesiączkowe, bolesne miesiączkowanie, stany zapalne żył, żylaki, plamice, choroba wieńcowa, zapalenie nerek i pęcherza moczowego, krwiomocz, kamica moczowa, choroby alergiczne, stany zapalne jelit i żołądka, choroba wrzodowa, owrzodzenia jelit, tętniaki, zapalenie opon mózgowych, zapalenie macicy, stany zwyrodnieniowe i zapalne kości oraz stawów, złamania, zwichnięcia, uszkodzenia mięśni, zapalenie krtani, katar, chrypka, choroby dziąseł, stany zapalne oczu.

Kosmetyka: źródło krzemu dla skóry, dz. przeciwstarzeniowe, przeciwzapalne, uszczelniające naczynia krwionośne.

Posologia: dec. 2%, got. 20 min.; 100 ml 2-4 razy dziennie.

Kielisznik zaroślowy Calystegia sepium R.Brown, Convolvulaceae.

• Bylina z pełzającym kłączem.

• Owija się lewoskrętnie.

• Owocem jest torebka.

• Kwitnie od czerwca do września.

• Gleby wilgotne, eutroficzne o odczynie zasadowym.

• Wilgotne zarośla, łęgi, olsy.

Kielisznik zaroślowy Calystegia sepium R.Brown, Convolvulaceae.

Herba et Rhizoma cum radicibus (Radix) Claystegiae (Convolvuli sepii).

Składniki: żywiczny glikozyd jalapinowy (Rhizoma cum rad. 6-7%, Herba 3-3,5%, Folium 2-2,5%), kwas kawowy, kwas neochlorogenowy (5-kawoilochinowy), ferulowy, p-kumarowy, kaempferol, kwercetyna, rutyna.

Działanie: rozwalniające lub przeczyszczające, przeciwrobacze, silnie żółciopędne, przeciwbólowe, uspokajające, cytotoksyczne wobec onkocytów.

Tinctura 1:10 in 70 eth. jako sedativum i amarum 15-20 kropli, inf., dec. 2-2,5%, 50 ml 1-2 razy dz.

• Dawniej Resina Convolvuli sepium jako alternatywa dla Convolvulus jalappa, wilca przeczyszczającego – Exogonium purga Bentham = Ipomoea purga Hayne.

ŚwietlikEuphrasia, Scrophulariaceae, Orobanchaceae.

Świetlik lekarski Euphrasia officinalis Linne

• Świetlik łąkowy Euphrasia rostkoviana Hayne

• Świetlik wyprężony Euphrasia stricta Host

• Półpasożyty.

• W XX wieku przestał „istnieć” gatunek: świetlik lekarski Euphrasia officinalis L.,
a samą nazwę uznano za zbiorczą, obejmującą szereg podobnych do siebie gatunków europejskich: świetlik łąkowy Euphrasia rostkoviana Hayne, świetlik wyprężony Euphrasia stricta Host, świetlik zwarty (zwartolistny) Euphrasia curta (Fries) Wettstein, świetlik Kernera Euphrasia Kerneri Wettstein, świetlik krótkogruczołkowy Euphrasia brevipila Burnat, Gremli i inne.

• Wymienione gatunki swobodnie krzyżują się ze sobą tworząc liczne mieszańce.

ŚwietlikEuphrasia, Scrophulariaceae, Orobanchaceae.

Herba Euphrasiae.

• Składniki: glikozydy irydoidowe – ok. 1%, w tym aucubin 0,5%, eufrozyd, 10-p-kumaroilo-aukubina, genipozyd, adoksozyd, iksorozyd, mussaenozyd; garbniki (około 12%), kwas galusowy, kwas ferulowy, chlorogenowy olejek lotny 0,2%, flawonoidy, fenylopropanoidy, sterole, śluzy.

1967 rok: Królikowska dokonała szczegółowej analizy składu ziela Euphrasia rostkoviana Hayne, wykrywając w nim związki irydoidowe, depsydowe
i flawonoidy.

Sticher wykrył w latach 80 XX w. nowy glikozyd fenylopropanoidowy – eukovozyd.

ŚwietlikEuphrasia, Scrophulariaceae, Orobanchaceae.

Działanie: ściągające, przeciwwysiękowe, przeciwzapalne, odkażające, przeciwobrzękowe, ochronne na miąższ wątroby i trzustkę, przeciwreumatyczne, cytoprotekcyjne, przeciwrodnikowe.

Posologia: nalewka 1-4 ml 3 razy dziennie 1:10 in 45%; napar z 1 łyżeczki na filiżankę wrzątku; 3 razy dziennie, ponadto do okładów 1 łyżeczka surowca na ݣ wody.

Johann Künzle (1857-1945): „obgotowane ziele jest stosowane przy zaczerwieniu oczu, zapaleniu powiek i spojówek oraz w zmętnieniu oczu.

• Należy używać tylko odwary klarowne!.

Dr med. G. Madaus (1890-1942): choroby skórne, stany zapalne błon śluzowych, żołądka, jelit, oczu, jamy nosowej, uszu; żółtaczka. Zagrożenia uszkodzenia wątroby. 2-4 g 2-3 razy dziennie.

Krwawnica pospolita Lythrum salicaria L., Lythraceae.

• Bylina z grubym i zdrewniałym korzeniem.

• Owocem jest torebka.

• Kwitnie od lipca do września.

• Gleby wilgotne, mokre, eutroficzne o odczynie obojętnym.

• Lasy łęgowe, olsy.

• Zbiorowiska ziołoroślowe wzdłuż cieków wodnych, wilgotne i podmokłe łąki, torfowiska niskie.

Krwawnica pospolita Lythrum salicaria L., Lythraceae.

Radix et Herba cum Floribus Salicariae (Lysimachiae purpureae).

Składniki: garbniki (liście 12%, łodygi 10%, kwiatostany 13-14%, korzeń 8,5%), fenolokwasy (p-kumarowy, chlorogenowy, galusowy, elagowy), flawonoidy (orientyna, luteolina, witeksyna), antocyjany (kwiaty ok. 1%, malwidyna, cyjanidyna), glikozydy (salikaryna), cukry (galaktoza, skrobia), sterole (beta-sytosteryna), śluzy, irydoidy (loliolid).

Wskazania: biegunki różnego pochodzenia, czerwonka, nieżyt żołądka, jelit, choroba hemoroidowa, chroniczne stany zapalne skóry i błon śluzowych.

• Sok, napar i odwar z ziela, pędów kwitnących i korzeni do hamowania krwotoków, ściągania ran i owrzodzeń.

• Odwar i napar polecano po porodzie i przy nadmiernych krwawieniach miesiączkowych.

Krwawnica pospolita Lythrum salicaria L., Lythraceae.

Dr G. Madaus podał: w Polsce używano ziele i kwiat krwawnicy w leczeniu nieżytu jelit. Zalecił wodne wyciągi z surowca przy ostrym i chronicznym zapaleniu jelit, tyfusie i czerwonce. Ponadto jako środek uspokajający.

Posologia: inf., dec. 2-3%, kilka filiżanek dziennie, Tinctura (in 40% eth.), Acetum 1:10 – 2-5 ml 2-3 razy dziennie, 5 ml na 100 ml wody do płukania, okładów.

Kosmetyka: przeciwłojotokowe, matujące, obkurczajace na pory i naczynia krwionośne, odkażające i pojędrniające. Polecane są przy cerze tłustej i naczyńkowej oraz trądzikowej, w tym w przebiegu trądzika różowatego. Do płukania włosów tłustych i z łupieżem.

Karbieniec pospolity Lycopus europaeus L., Lamiaceae, Labiatae.

• Bylina z podziemnymi rozłogami, grubymi i długimi do 1 m.

• Owocem jest rozłupnia.

• Kwitnie od lipca do września.

• Gleby mokre, eutroficzne, o odczynie obojętnym.

• Olsy, łęgi jesionowo-olchowe, jesionowo-wiązowe, podgórskie łęgi jesionowe i topolowo-wierzbowe.

Karbieniec pospolity Lycopus europaeus L., Lamiaceae, Labiatae.

Herba Lycopi, Herba Marrubi aquatici.

Składniki: olejek eteryczny 0,2%, żywica ok. 3%, flawonoidy 2-3%, kumaryny 0,12%, alkaloidy, witamina C, karoten, luteolina, apigenina, kwas kawowy, litospermowy, chlorogenowy, rozmarynowy ursolowy, synapinowy, elagowy, saponiny, dużo fluoru (0,05-0,1%), garbniki ok. 3%. W olejku eterycznym: octan bornylu, kamfen, geraniol, limonen, linalol.

Działanie: hamujące nadczynność tarczycy, przeciw osteoporozie, uspokajające, przeciwnerwicowe, przeciwgorączkowe, przeciwbólowe, rozkurczowe, poprawiające krążenie limfy, antygonadotropowe.

• Obniża poziom prolaktyny.

Wskazania: nadczynność tarczycy, nerwice, napięcie przedmiesiączkowe, hiperprolaktynemia, trądzik, zapalenie piersi, choroby gorączkowe.

Dr G. Madaus pierwszy wprowadził wyciąg ze świeżego ziela do obrotu handlowego. Nerwice serca, nadciśnienie, „uderzenia krwi do głowy i gorąca”.

Goryczka trojeściowa Gentiana asclepiadea L., Gentianaceae.

• Bylina o grubym kłączu.

• Kwitnie od lipca do września.

• W Polsce osiąga północną granicę zasięgu.

• Gleby świeże, mezotroficzne, o odczynie umiarkowanie kwaśnym.

• Bory świerkowe, jodłowo-świerkowe i jodłowe, buczyna karpacka, jaworzyny górskie.

Goryczka trojeściowa Gentiana asclepiadea Linne, Gentianaceae.

Radix Gentianae asclepiadea.

Składniki: gencjopikryna, gencjanina, gencjanidyna, gencjalutyna, gencjabetyna.

Działanie: ogólnie pobudzające procesy sekrecji, wzmagające pracę układu pokarmowego, nasilające trawienie i apetyt, tonizujące, wzmacniające, krwiotwórcze, przeciwrobacze (świeży surowiec), przeciwalergiczne (alergie pokarmowe), pobudzające macicę, wzmagające metabolizm komórkowy.

Wskazania: współczulne zapalenie oka (zapalenie błony naczyniowej oka), krwiomocz, powolna przemiana materii, zaparcia, niedokrwistość, niedowłady, zaburzenia neurotransmisji, brak apetytu, charłactwo, niestrawność, zaparcia, atonia jelit i żołądka.

• Skłonności do zakażeń przewodu pokarmowego. Parazytozy. Mikozy jelit. Wzdęcia.

Posologia: tinctura 1:10 in 60% eth. 10-30 kropli w wodzie kilka razy dziennie; napar z 1 g surowca 3 razy dziennie. 1-1,5 g pulv. 2-3 razy dziennie. Vinum 1:10 – 25-30 ml 2-3 razy dz.

Pokrzyk wilcza jagoda Atropa belladonna L., Solanaceae.

• Krzewiasta bylina, do 2 m wys.

• Owocem jest jagoda z fioletowym sokiem.

• Kwitnie od czerwca do września.

• Gleby świeże, eutroficzne, o odczynie obojętnym do zasadowego.

• Żyzne buczyny, grądy.

Pokrzyk wilcza jagoda Atropa belladonna L., Solanaceae.

Folium et Radix Belladonnae.

Składniki: alkaloidy tropanowe (0,4-1,32%): hioscyjamina, atropamina, skopolamina, kwas atropowy.

• W czasie suszenia l-hioscyjamina przechodzi w racemiczną d-l-hioscyjaminę (atropina).

• Korzenie zawierają 0,5% alkaloidów.

Działanie: rozkurczowe, przeciwbiegunkowe, rozszerzające źrenice, pobudzające OUN

Pulvis Fol. Belladonnae max pro dosi 0,2, max pro die 0,6 g.

Vinum Belladonnae od 5 do 6 ml pro die (2-3 miesiące).

Tinctura Belladonnae 1:10 in eth. 70% max pro dosi 1,0; max pro die 3 g.

Pokrzyk wilcza jagoda Atropa belladonna L., Solanaceae.

Zastosowanie: nadkwaśność i nadmierne wydzielanie soku żołądkowego, biegunki, wymioty, kolki jelitowe, żółciowe, nerkowe (synergizm z morfiną, opium), dychawica oskrzelowa, okulistyka (leczenie zrostów, diagnostyka), nie stosować przy jaskrze!

• Zatrucia narkotykami (morfina)

• Parkinsonizm (Bułgaria, Jugosławia – Vinum Belladonnae), drżączka porażenna, zapalenie mózgu.

• Choroba morska.

Współczesne preparaty w Polsce: Hemorol – czopki, Spasticol – czopki, Cholitol – krople, Bellergot (z ergotaminą) – tabl., Bellapan – tabl.

Wybrane pospolite rośliny jadalne i lecznicze południowego Podkarpacia

image

W ramach imprezy naukowej Noc Biologów, wspólnie z dr n. biol. Dominikiem Wróblem wygłosiliśmy wykład “Pospolite rośliny jadalne i lecznicze południowego Podkarpacia”.

Prezentacja (.pdf) dostępna pod linkiem: http://luskiewnik.strefa.pl/Dominik_wrobel_henryk_rozanski_jadalne_rosliny.pdf

Konspekt prezentacji:

Pospolite rośliny jadalne
i lecznicze południowego Podkarpacia
Dominik Wróbel & Henryk Różański
Orlica pospolita – Pteridium aquilinum (L.) Kuhn
Dennstaedtiaceae – rodzina paproci z rzędu paprotkowców (Polypodiales).
Bory szpilkowe i mieszane, dąbrowy, buczyny, bory jodłowo-świerkowe, zaniedbane pastwiska i wrzosowiska.
Gleby świeże-wilgotne, oligo-mezotroficzne, odczyn kwaśny.
Roślina kosmopolityczna.
Orlica pospolita – Pteridium aquilinum (L.) Kuhn
• Część jadalna: delikatne, długości ręki, zrolowane pastorałowato młode liście i kłącza (wiosna).
• Marynowane w solance lub occie, kiszone.
• Młode liście – jak szpinak.
• Młode pędy – jak szparagi.
• Sparzane, potem obierane.
• Młode liście obsmażane w oleju.
• Kłącza po wysuszeniu i zmieleniu à mąka helecho;
Wyspy Kanaryjskie  do wypieku chleba, placków.
Orlica pospolita – Pteridium aquilinum (L.) Kuhn
Rhizoma Pteridii aquilini: skrobia (do 45%) [ziemniak 12-21%); garbniki katechinowe (6%), tłusty olej (ok. 1%), śluzy (akwilinan), seskwiterpeny, olejek eteryczny (0,18%), pterozyna (hypacron), pterozydy, związki cyjanogenne (prunazyna), saponiny.
• W Portugalii – taenifugum.
• W Japonii – liście – reumatyzm.
• U zwierząt – nowotwory, przechodzą kancerogeny do mleka.
• Toksyna rakotwórcza, genotoksyczna (DNA) – ptaquiloside.
1983 r – ustalenie struktury ptakwilozydu – norseskwiterpenowego glikozydu; działanie alkilujące w DNA (adenina, guanina) po oddzieleniu grupy cukrowej
z cząsteczki.
• Ptaquiloside w liściach 0,1-0,6%.
• Selen może niwelować wpływ kancerogenny.
Skrzyp polny – Equisetum arvense L.
• Rodzina: Equisetaceae – skrzypowate.
• Gleby świeże do wilgotnych, mezo- do eutroficznych,
o odczynie umiarkowanie kwaśnym do obojętnego.
• Gliniane i piaszczyste podłoża pól, łąk, ugorów, nasypów kolejowych, przydroży, lasów.
• Pędy zarodnionośne (wiosna).
• Pędy płonne.
Skrzyp polny – Equisetum arvense L.
• Część jadalna: pędy zarodnionośne, wczesnowiosenne.
• Pędy zarodnionośne obiera się ze skórki i zapieka w podpłomykach.
• Zarodnie miesza się z jajem surowym, soli i wylewa na patelnię z tłuszczem/masłem, po ścięciu gotowe do spożycia – omlet skrzypowy.
• Wierzchołki pędów obsmaża się w oleju i podaje z kłączami trzciny, ziemniakami, topinamburem puree, ryżem, kaszą…
• Pędy dusi się z grzybami (20-30 minut przed końcem obróbki dodać krojone pędy) na gęsto wydaje do ziemniaków lub chleba, a także jako dodatek do mięsa, kaszy, ryżu.
• Kiszono, zalewano octem i marynowano.
• Pędy zarodnionośne przechowywano w soli.
Skrzyp polny – Equisetum arvense L.
Sole mineralne: 10%, z czego 2/3 przypada na kwas krzemowy H4SiO4.
Chlorek potasu 1,5-2,5%; tlenek glinu, sole mangan, węglanu wapnia, fosforan potasu, siarczan potasu, fosforan i siarczanu wapnia, sole litu, złota, srebra.
• Alkaloidy: nikotyna, palustryna, palustrydyna.
Palustryna i palustrydyna pobudzają skurcze macicy, podnoszą ciepłotę ciała i przyspieszają tętno.
Nikotyna jest silnym agonistą receptorów N-acetylocholinowych, pobudza serce i podnosi poziom adrenaliny oraz dopaminy w organizmie.
Skrzyp polny – Equisetum arvense L.
• Flawonoidy 0,2-0,9% (kaempferol, kwercetyna); dz. spazmolityczne, moczopędne, przeciwwysiękowe, antyrodnikowe i przeciwzapalne.
• Tłuszcze (ok. 4,4%) zbudowane są z kwasu oleinowego, linolowego, stearynowego i fitosteryny.
• Kwas kawowy i jego pochodne, np. kwas kawoilo-szikimowy, kwas dikawoilo-mezo-winowy; protokatechowy i ferulowy; dz. przeciwzapalne, onkostatyczne, przeciwdrobnoustrojowe, ochronne na wątrobę i tkanki skóry.
• Loliolid (monoterpenoid) wykazuje dz. onkostatyczne i przeciwstarzeniowe wobec fibroblastów skóry.
• Skrzypy gromadzą w komórkach skrobię, glukozę, fruktozę i sacharozę.
Pałka (rogoża) – Typha: pałka wąskolistna – Typha angustifolia L.
i pałka szerokolistna – Typha latifolia L.
• Bylina z rodziny pałkowatych (Typhaceae).
• Hydrofit.
• Helofit.
• Na brzegach wód stojących i wolno płynących.
• Tworzy często rozległe, zwykle niemal jednogatunkowe szuwary.
• Kolby (owocostany) – jako alternatywa dla hubki.
Pałka (rogoża) – Typha: pałka wąskolistna – Typha angustifolia L.
i pałka szerokolistna – Typha latifolia L.
• Zielone wierzchołki kwiatostanów pałki gotuje się 2-3 minuty po czym obsmaża w oleju i zjada jako alternatywę dla kolb kukurydzy.
• Pyłek jako mąka (placki).
• Pyłek jako surowiec farmaceutyczny: jako alternatywa dla Lycopodium, do fałszowania droższego Lycopodium; do pudrowania chorej skóry, oparzeń, ran i jako puder ochronny.
• Młode pędy wiosenne: na surowo, po uprażeniu, po obgotowaniu (słodkie, mączyste).
• Z młodych pędów wiosennych oraz z rdzenia dolnej części pędów – napój (posiekać, pognieść, zalać wodą, macerować kilka godzin, przecedzić); po przefermentowaniu z drożdżami zawiera nieco alkoholu i dwutlenek węgla.
• Kłącza obrać, wysuszyć, zmielić à mąka; do placków, podpłomyków.
• Duże pąki na kłączach: odcięte smakują jak szparagi; można je uprażyć w oleju (dawniej w oleju z orzechów włoskich) i spożywać jako przekąskę lub ugotować w lekko osolonej wodzie; można marynować jak szparagi.
Pałka (rogoża) – Typha: pałka wąskolistna – Typha angustifolia L.
i pałka szerokolistna – Typha latifolia L.
• Leukoantocyjany
• Witamina B1, B2, C.
• W pyłku 18% cukrów (glukoza, fruktoza, arabinoza, ramnoza, ksyloza), 19% białka i 1,1% tłuszczów.
• Kłącze zawiera 30% skrobi, 7,8% białka; garbniki, saponiny, flawonoidy (kwercetyna, kaempferol), kwas szczawiowy 0,7%; 1,5-3% tłuszczów.
• W owocach występują pentozany 22%, rozpuszczalne w wodzie cukry 23%, białka 5-6%. W nasionach olej bogaty w kwas linolenowy.
• Wodne wyciągi z kłączy: nieżyty przewodu pokarmowego, owrzodzenia żołądka i jelit, stany zapalne jelit.
• Kolby po dojrzeniu jako środek opatrunkowy, na podpałkę.
• Kłącza z korzeniami jako surowiec odżywczy.
• Kwiaty męskie przy krwotokach, nadmiernych krwawieniach miesiączkowych, krwawych biegunkach, kamicy moczowej, zapaleniu nerek i pęcherza moczowego.
Trzcina zwyczajna – Phragmites australis
(Cav
anilles) Trinius ex Steudel (rodzina Poaceae).
• Najbardziej dorodna i okazała trawa naszej flory.
• Higrofit i hydrofit.
• Ciepło- i światłolubna.
• Preferuje podłoże torfowo-mułowe.
• Unika gleb kwaśnych.
• Brzegi jezior i płytkie zbiorniki wodne, zabagnione łąki.
• Charakterystyczny dla szuwarów Phragmitetea.
• Przyspiesza proces lądowienia. Torfotwórcza.
• Wartość opałowa biomasy z 1 ha odpowiada 43 t węgla kamiennego.
• Do krycia dachów i produkcji mat.
Trzcina zwyczajna – Phragmites australis (Cavanilles) Trinius ex Steudel.
• Z ziarniaków można ugotować grysik (po oczyszczeniu z plew).
• Wiosenne pędy ścina się i gotuje w lekko osolonej wodzie 20 minut, spożywa jak szparagi, są słodkie.
• Woda po ugotowaniu może być użyta do zupy, sosu lub wypita (zawiera dużo skrobi).
• Kłącza mogą być suszone i mielone na mąkę (do placków).
• Mąka z kłączy trzciny uprażona – namiastka kawy.
• Kłącza białe po umyciu i obraniu gotuje się, następnie doprawia olejem, solą, pieprzem i spożywa jako warzywo, albo z jarmużem, rzeżuchą, szpinakiem, szczawiem lub szczawikiem zajęczym.
Trzcina zwyczajna – Phragmites australis (Cavanilles) Trinius ex Steudel.
• Ugotowane kłącza można rozdrobnić do puree i spożywać jako alternatywę dla ziemniaków.
• Ugotowane kłącza trzciny miksuję się z czosnaczkiem, czosnkiem ogrodowym lub czosnkiem niedźwiedzim.
• Młode źdźbła obiera się z pochewek, moczy 2 godziny i później praży. Uprażone źdźbła wysysa się ze słodkiego soku.
• Młode pędy nadziemne można rozgnieść i zalać wodą, moczyć 4-5 godzin, po czym uzyskany macerat wypijać jako napój energetyczny. Maceraty dawniej odparowywano,
a nawet karmelizowano uzyskując syrop.
Trzcina zwyczajna – Phragmites australis (Cavanilles) Trinius ex Steudel.
• Kłącze zawiera do 50% skrobi! (28-35% przeciętnie)
• Dużo krzemu i fosforu.
• Flawonoidy (trycyna, luteolina, chrysoeriol, kwercetyna, rutyna, izoramnetyna, orientyna, kaempferol); triterpeny (beta-amyryna, taraxerol).
• Karoteny (prowitamina A) 5,15 mg/100 g. Witamina C: 91 mg/100 g.
Herba Phragmites: diureticum, dipahoreticum, antidiabeticum.
• W Chinach przy białaczce i raku piersi.
• W Japonii jako pokarm delikatesowy.
• W kłączu znaleziono alkaloidy indolowe: N,N-dimetylotyraminę, bufoteninę i graminę o działaniu psychodelicznym.
• Odwary z ziela i kłączy: kaszel, bóle płucne, bóle głowy, depresja, choroba wrzodowa, obrzęki, cukrzyca.
Czosnaczek pospolity – Alliaria officinalis Andrzejewski = Alliaria petiolata (Marschall von Bieberstein) Cavara et Grande (rodzina Brassicaceae = Cruciferae).
• Roślina dwuletnia.
• Kwitnie od maja do czerwca.
• Preferuje gleby świeże i wilgotne, zasobne, o odczynie obojętnym.
• Lasy liściaste, grądy, buczyny, łęgi, zwłaszcza w podgórskim zboczowym lesie lipowo-klonowym, w łęgu jesionowo-wiązowym, w łęgu wiązowym z fiołkiem.
• Zbiorowiska bylin na okrajkach i prześwietleniach lasów na siedliskach wilgotnych grądów i żyznych buczyn.
• Roślina pachnie czosnkiem.
Czosnaczek pospolity – Alliaria officinalis Andrzejewski = Alliaria petiolata (Marschall von Bieberstein) Cavara et Grande (rodzina Brassicaceae = Cruciferae).
• Jadalne części: kwiatostany, owoce, liście, całe ziele, pąki liściowe i kwiatowe.
• Świeże liście i pąki, wierzchołki pędów nadają się do sałatek warzywnych jako składnik aromatyczno-smakowy, czosnkowy. Olej z oliwek, olej konopny, lniany i rydzowy (lnicznik, lnianka) podkreślają i stabilizują smak rośliny.
• Siekane liście, pąki, wierzchołki do ciasta na podpłomyki.
• Liście i świeże kwiaty parzone w mleku z miodem – jako napój rozgrzewający, wzmacniający, przy osłabieniu, przeziębieniach, grypie, nieżycie układu oddechowego.
Czosnaczek pospolity – Alliaria officinalis Andrzejewski = Alliaria petiolata (Marschall von Bieberstein) Cavara et Grande (rodzina Brassicaceae = Cruciferae).
• Dojrzałe czarne nasiona roztarte w moździerzu dają z octem, solą i olejem – musztardę.
• Można łączyć z rdestem ostrogorzkim, rzeżuchą, bluszczykiem kurdybankiem, trybulą, listkami stulisza lekarskiego, z puree trzcinowym lub z kłączy pałki wodnej.
• Dodatek do szpinaku i jarmużu.
• Posiekany czosnaczek można dusić na podsmażonej cebulce i maśle/oleju, następnie zaprawić mąką i śmietaną, dodać soli.
Czosnaczek pospolity – Alliaria officinalis Andrzejewski = Alliaria petiolata (Marschall von Bieberstein) Cavara et Grande (rodzina Brassicaceae = Cruciferae).
• Ziele zasobne w karoteny (prowitaminę A), w przeliczeniu na witaminę A: 8600-19000 j.m./100 g świeżego soku (1 IE Vitamin A ≙ 0,3 µg Retinol ≙ 0,6 µg Beta-Carotin).
• Witamina C: 190-400 mg/100 g soku/przecieru.
• Glukozynolaty (glukotropaeolina), synigryna, allilosiarczki, saponiny, kwas synapinowy; kwas ferulowy, kardenolidy (nasiona); flawonoidy.
• Cystyna, cysteina, metionina.
• Jako środek żółciotwórczy, żółciopędny, rozgrzewający, pobudzający krążenie krwi, przyspieszający regenerację tkanek, wykrztuśny, odkażający, przeciwreumatyczny, odtruwający.
Czosnek niedźwiedzi – Allium ursinum Linne (rodzina Alliaceae)
• Bylina.
• Kwitnie od kwietnia do maja.
• Częsty w reglu dolnym w Karpatach, na Pogórzu Karpackim i Sudeckim, w rozproszonych stanowiskach w południowej części kraju, sporadycznie spotykany na niżu.
• Preferuje gleby wilgotne, eutroficzne, o odczynie obojętnym.
• Świeże wilgotne lasy liściaste: grądy niskie, żyzna buczyna, olszyny górskie.
Czosnek niedźwiedzi – Allium ursinum Linne
• Glukozynolaty, cysteinosulfotlenki (alliina), tiosiarczki, ditiiny, ajoen; związki siarkowe lotne z para wodną (12%).
• Metionina, cysteina, cystyna.
• Fruktozany (15%).
• Flawonoidy.
• Śluzy.
• Saponiny.
• Witamina C 150 mg/100 g świeżej masy.
• Potas 340 mg/100 g.
• Mangan 320 mg/100 g świeżej masy.
Czosnek niedźwiedzi – Allium ursinum Linne
• Pod wpływem enzymu allinazy powstaje allicyna.
• Alliina jest bezwonna, dopiero uszkodzenie rośliny, przetwarzanie wywołuje uwolnienie enzymu i rozpad do wonnej allicyny.
• Olejek czosnkowy posiada właściwości przeciwpasożytnicze i żółciopędne.
• Świeży czosnek niedźwiedzi: hipotensyjne, hipoglikemiczne, hipocholesterolemiczne, hipolipidemiczne, przeciwmiażdżycowe.
Czosnek niedźwiedzi w fitoterapii i diecie Szwajcarii.
• Czosnek niedźwiedzi – Allium ursinum L. (Bär-Lauch) – napar przy miażdżycy, nadciśnieniu, zakażeniach układu oddechowego, nieżytach przewodu pokarmowego i chorobach skórnych.
• W Szwajcarii, Niemczech, Austrii: w sklepach spożywczych: ogonki liści marynowane, liście marynowane do zawijania farszu.
• Sery owcze, kozie, krowie, sery pleśniowe i żółte zawierają sok z czosnku niedźwiedziego, świeże lub suszone/liofilizowane liście czosnku niedźwiedziego. Pesto czosnkowe, oleje aromatyzowane… Bärlauch Kräuterbutter.
• Dodatek do sałatek, duszony jak szpinak, zaparzany w mleku, do gotowania i zapiekania ryb oraz mięs.
• Do pizzy, chleba, placków ziemniaczanych, podpłomyków.
Gwiazdnica pospolita – Stellaria media (Linne) Villars (rodz. goździkowate – Caryophyllaceae)
• Roślina roczna lub ozima, czasem kwitnąca cały rok.
• Gatunek polimorficzny o dużej plastyczności.
• Rośnie na glebach świeżych i wilgotnych, żyznych i bardzo żyznych, o odczynie obojętnym.
• Gatunek ubikwistyczny o szerokiej amplitudzie ekologicznej.
• Występuje na wilgotnych siedliskach ruderalnych i segetalnych, na polach
i w ogrodach, wchodzi jako gatunek synantropijny w zbiorowiska leśne (forma maxima, dorastająca do 90 cm dł.).
• Bardzo podobny gatunek pospolity na Podkarpaciu: gwiazdnica zaniedbana Stellaria neglecta Weihe (w niektórych systemach uważana za formę: Stellaria media var. neglecta (Weihe) Mert. et Koch).
Gwiazdnica pospolita – Stellaria media (Linne) Villars
• Spożywana od tysięcy lat jako roślina jarzynowa, towarzysząca roślinom uprawianym jako chwast.
• Ziele siekane dodawano do sałatek, polewano olejemlnianym/ konopnym/ rydzowym/ orzechowym lub oliwą z oliwek.
• Dodawano do chleba, do ciasta na podpłomyki.
• Nadaje się tez jako farsz do pierogów i pyzów z czosnkiem niedźwiedzim lub czosnaczkiem.
• Można dusić na maśle i cebulce/szczypiorku, podobnie jak szpinak, potem doprawić śmietaną z mąką.
Gwiazdnica pospolita – Stellaria media (Linne) Villars
• Witamina C (ok. 110-300 mg/100 g); karoteny ok. 35 mg, witamina PP (ok. 0,5 mg), hydroksykumaryny; flawonoidy (rutyna), saponiny, fitosterole i alkohole cukrowe (pinitol).
• Przeciwzapalny, przeciwświądowy, moczopędny, odtruwający i pobudzający procesy anabolizmu (asymilacji).
• Przeciwwysiękowo, przeciwzapalnie i rozjaśniająco na cerę.
• Pobudza ziarninowanie tkanki łącznej właściwej i naskórnikowanie = epitelizację.
• Wodny wyciąg i sok z gwiazdnicy łagodzi objawy świądu, zaczerwienienia i trądziku różowatego. Zmiękcza naskórek i wągry, ułatwia oczyszczanie porów.
• Wspomaga leczenie atopowego zapalenia skóry i suchego zapalenia skóry.
• Wzmacnia i uszczelnia naczynia krwionośne.
• Saponiny gwiazdnicy działają wykrztuśnie i jako depurativum.
• Napar z miodem nadaje się do leczenia nieżytu oskrzeli, chrypki i kaszlu suchego.
• Przy reumatyzmie, łuszczycy, wypryskach i owrzodzeniach skóry.

Dane zaprezentowane pochodzą często z naszych badań i literatury zagranicznej tłumaczonej przez nas. Dlatego prosimy o uszanowanie praw autorskich i podanie źródła informacji. W trakcie wykładu podawaliśmy źródła literaturowe.

Aminokwasy w profilaktyce i leczeniu chorób – prezentacja, materiały uzupełniające do wykładów z biochemii.

image

Spis treści

Aminokwasy w profilaktyce i leczeniu chorób

Henryk Różański

Laboratorium Biologii Przemysłowej i Eksperymentalnej

Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. St. Pigonia w Krośnie

Glicyna – kwas aminooctowy

Alanina – kwas alfa-aminopropionowy

Seryna – kwas alfa-amino-beta-hydroksypropionowy

Treonina – kwas alfa-amino-beta-hydroksymasłowy

Metionina – kwas alfa-amino-gamma-tiometylo-masłowy

Cysteina

Glutation, GSH, gamma-glutamylocysteinyloglicyna

Tryptofan – kwas alfa-amino-beta(3-indolilo)-propionowy

Serotonina – 5-hydroksytryptamina

Fenyloalanina – kwas alfa-amino-beta-fenylopropionowy

Lizyna – kwas alfa-diamino-n-kapronowy

Arginina

Histydyna – kwas alfa-amino-beta-(4-imidazolo)-propionowy

Karnozyna

Karnozyna

Prolina

Kwas glutaminowy – kwas alfa-amino-glutarowy

Glutamina – amid kwasu glutaminowego

Kwas asparaginowy – kwas alfa-amino-bursztynowy

Aminokwasy rozgałęzione: walina, leucyna
i izoleucyna

BCAA – aminokwasy rozgałęzione, branched chain amino acids

Walina

Leucyna

Izoleucyna

BCAA

Tauryna

Seryna

Ornityna

L-Cytrulina

Boostery hormonów

Boostery GH

Boostery insulinopodobnego czynnika wzrostu IGF

Insulin-like Growth Factor

Booster: arginina, fitoestrogeny.

Boostery tlenku azotu NO

Boostery insuliny

GABA

Przykładowe mieszaniny aminokwasów

Jakie aminokwasy do celów terapeutycznych i odżywczych?

Kliknij aby pobrać prezentację.

Materiały dydaktyczne uzupełniające dla Studentów II roku Zielarstwa z zakresu Historii zielarstwa.

Drodzy Studenci proszę o zapoznanie się z udostępnionymi materiałami w postaci pliku pdf (ok. 270 slajdów).

image

Proszę złożyć (do 31 stycznia 2019 r.) pracę pisemną na 1 wybrany temat:

1. Wkład przynajmniej 3 wybranych uczonych w rozwój zielarstwa dowolnego okresu historycznego.

2. Który uczony wywarł na Tobie największe wrażenie w zakresie rozwoju nauk biologicznych?

3. Scharakteryzuj przynajmniej 2 nurty filozoficzne, które Twoim zdaniem wywarły istotny wpływ na rozwój zielarstwa i ziołolecznictwa oraz botaniki farmaceutycznej.

Towaroznawstwo i technologia produkcji żywności funkcjonalnej oraz suplementów diety, materiały do wykładów i ćwiczeń dla studentów II roku Towaroznawstwa.

Szanowni i Drodzy Studenci zamieściłem materiały do ćwiczeń i wykładów z przedmiotu Towaroznawstwo i technologia produkcji żywności funkcjonalnej oraz suplementów diety:

Część I

image

Aby pobrać kliknij na link

Część II

image

Aby pobrać plik kliknij na link

Część III

image

Aby pobrać plik kliknij na link

Pigułki–ćwiczenia – fotorelacja.

towaroznawstwo_dzienne_pwsz_krosno6_1600x1200towaroznawstwo_dzienne_pwsz_krosno9_1600x1200towaroznawstwo_dzienne_pwsz_krosno10_1600x1200

towaroznawstwo_dzienne_pwsz_krosno13_1600x1200towaroznawstwo_dzienne_pwsz_krosno15_1600x1200towaroznawstwo_dzienne_pwsz_krosno16_1600x1200

towaroznawstwo_dzienne_pwsz_krosno21_1600x1200towaroznawstwo_dzienne_pwsz_krosno22_1600x1200towaroznawstwo_dzienne_pwsz_krosno23_1600x1200

towaroznawstwo_dzienne_pwsz_krosno24_1600x1200towaroznawstwo_dzienne_pwsz_krosno25_1600x1200towaroznawstwo_dzienne_pwsz_krosno30_1600x1200

towaroznawstwo_dzienne_pwsz_krosno31_1600x1200towaroznawstwo_dzienne_pwsz_krosno112_1600x1200towaroznawstwo_zielarskie_pigulki5_1600x1200

Studenci II roku Towaroznawstwa na ćwiczeniach z przedmiotu: Towaroznawstwo surowców i produktów zielarskich – przygotowują pigułki; czerwiec 2012 r.

Pigułki – Pilulae.

PigułkiPilulae to leki przeznaczone do użytku wewnętrznego (ad usum internum) w kształcie kuleczek. Obecnie w medycynie europejskiej rzadko stosowane z powodu utrudnień technologicznych. Nie nadają się do masowej produkcji wielkoprzemysłowej i dlatego zostały zastąpione drażetkami, kapsułkami i tabletkami. Dawniej szeroko stosowane i cenione. Rozpowszechnione są jednak nadal w medycynie wschodniej oraz w tradycyjnym ziołolecznictwie, dlatego studenci farmacji i towaroznawstwa zielarskiego powinni znać tę formę leku i posiadać umiejętności ich sporządzania.

W skład pigułek wchodzi środek leczniczy (basisi, składnik czynny) i substancje obojętne (constituens), dobrane w taki sposób, aby można było ukształtować masę pigułkową. Masa pigułkowa musi być odpowiednio lepka, elastyczna, a zarazem po wyschnięciu twarda i niepękająca. Wszystkie składniki muszą być doskonale wymieszane, wyrobione jak ciasto na jednolitą masę. Substancje lecznicze trzeba rozpuścić lub miałko sproszkować i dodać do ciasta pigułkowego w przewidzianej ilości. Jako środki obojętne stosowane są: glicerol, syropy cukrowe, miód, laktoza, glinka, guma arabska, tragakanta, guma guar, bentonit, korzeń lukrecji, nasiona kozieradki, nasiona płesznika, korzeń ślazu, wyciąg lukrecjowy, wyciąg mniszkowy, drożdże, ekstrakt drożdżowy, skrobia. Do masy pigułkowej konieczne jest dodanie wody w ilości pozwalające ukształtować z ciasta pigułkowego wałeczki, które następnie kroi się na odpowiednie odcinki, z których kształtuje się kuleczki o określonej masie, np. 0,2 g, 0,3 g.

Do masy pigułkowej można dodać aromaty i barwniki, można je również powlekać woskami, keratyną, żelatyną, agarem, balsamami, żywicami, a także oprószyć talkiem (obecnie nie polecam tego składnika), glinką, mączką ziemniaczaną, ryżową lub pszenną, tlenkiem tytanu, węglanem wapnia aby zapobiec ich sklejaniu się.

Pigułki podaje się doustnie. Duże pigułki określano dawniej mianem gałki (bolus). Gałki miały masę powyżej 0,3 g lub 0,5 g.

W dawnej medycynie do masy pigułkowej dodawano niekiedy mydło lecznicze (Sapo medicatus), które poprawiało konsystencję. Do masy pigułkowej w celu poprawy lepkości używa się kleik tragakantowy: Tragacantha pulv. 20 części, glycerolum 65 cz., woda – Aqua 15 cz.

Studenci Towaroznawstwa PWSZ w Krośnie sporządzają pigułki krwiotwórcze z askorbinianem żelaza, wyciągiem z pokrzywy, witaminami, a także pigułki pobudzające psychicznie z kofeiną, eleutherococcusem, cytryńcem i kulczybą.

Przykładowe dawne pigułki:

Pilulae laxantes – pigułki przeczyszczające

Aloes 32 cz., Tuber Jalapae 45 cz., Sapo medicatus 15 cz., Fructus Anisi 8 cz.; Fiani pilulae ponderis 0,2. Drobno zmielone składniki dokładnie zmieszać i zarobić na masę pigułkową za pomocą 10% roztworu gliceryny w wodzie.

PilulaeFerri iodati – pigułki z jodkiem żelazowym

Ferrum pulveratum 2 cz., Iodum 4,1 cz., Aqua 3 cz., Saccharum 4 cz., radix Althaeae 2 cz., Radix Glycyrrhizae 10 cz. Jod dodawać małymi porcjami do żelaza roztartego z wodą. Moździerz powinien być umieszczony w zimnej wodzie z lodem, aby zapobiec przegrzaniu mieszaniny.. Gdy masa zmieni kolor na zielonkawy dodawać porcjami cukier, prawoślaz i lukrecję. Wyrobić masę i wytoczyć z niej wałeczki, a następnie 100 pigułek. Pigułki powlekano roztworem 1 części balsamu tolutańskiego w cz. spirytusu i 7 częściach eteru.

pwsz_krosno_towaroznawstwo1_1600x1200pwsz_krosno_towaroznawstwo2_1600x1200pwsz_krosno_towaroznawstwo3_1600x1200

pwsz_krosno_towaroznawstwo5_1600x1200pwsz_krosno_towaroznawstwo6_1600x1200pwsz_krosno_towaroznawstwo7_1600x1200

pwsz_krosno_towaroznawstwo11_1600x1200pwsz_krosno_towaroznawstwo14_1600x1200pwsz_krosno_towaroznawstwo10_1600x1200

pwsz_krosno_towaroznawstwo15_1600x1200pwsz_krosno_towaroznawstwo22_1600x1200pwsz_krosno_towaroznawstwo112_1600x1200

pwsz_krosno_towaroznawstwo177_1600x1200pwsz_krosno_towaroznawstwo145_1600x1200pwsz_krosno_towaroznawstwo12_1600x1200
Studenci Towaroznawstwa PWSZ w Krośnie – ćwiczenia z towaroznawstwa surowców i produktów zielarskich, wyrób pigułek, czerwiec, 2012 r.

Towaroznawstwo surowców i produktów zielarskich–ćwiczenia, zasypki i pudry.

pwsz_krosno_towaroznawstwo_zielarskie2_1067x800pwsz_krosno_towaroznawstwo_zielarskie14_1067x800pwsz_krosno_towaroznawstwo_zielarskie13_1067x800

pwsz_krosno_towaroznawstwo_zielarskie12_1067x800pwsz_krosno_towaroznawstwo_zielarskie11_1067x800pwsz_krosno_towaroznawstwo_zielarskie10_1067x800

pwsz_krosno_towaroznawstwo_zielarskie9_1067x800pwsz_krosno_towaroznawstwo_zielarskie8_1067x800pwsz_krosno_towaroznawstwo_zielarskie7_1067x800
Studenci II roku Towaroznawstwa PWSZ w Krośnie na ćwiczeniach “Towaroznawstwo surowców i produktów zielarskich”. Wytwarzanie zasypek na skórę: 1) ochronnej, pielęgnującej, przeciwzapalnej, pobudzającej regenerację naskórka; 2) przeciwpotowej, ściągającej, odwaniającej (dezodorującej).

H. Rozanski, LBPiE PWSZ, Krosno, maj 2012 r.

Biochemia – ćwiczenia – oznaczanie zawartości związków cyjanogennych w roślinach.

pwsz_krosno_towaroznawstwo_biochemia_1067x800pwsz_krosno_towaroznawstwo_biochemia2_1067x800pwsz_krosno_towaroznawstwo_biochemia3_1067x800

pwsz_krosno_towaroznawstwo_biochemia4_1067x800pwsz_krosno_towaroznawstwo_biochemia5_1067x800pwsz_krosno_towaroznawstwo_biochemia6_1067x800

pwsz_krosno_towaroznawstwo_biochemia9_1067x800pwsz_krosno_towaroznawstwo_biochemia10_1067x800pwsz_krosno_towaroznawstwo_biochemia12_1067x800
Biochemia – ćwiczenia, Studenci I roku Towaroznawstwa PWSZ w Krośnie.

Oznaczanie związków cyjanogennych w wyciągach roślinnych metodą argentometryczną. H. Rozanski LBPiE PWSZ Krosno, maj 2012 r.

Chromatografia cienkowarstwowa – Thin layer chromatography = TLC.

TLC umożliwia analizę chromatograficzną  na cienkiej warstwie adsorbentu, umieszczonej na płytce szklanej, metalowej lub z tworzywa sztucznego. Analizowana próbkę w postaci roztworu nanosi się (nakrapla) za pomocą mikrokapilarek w ilości kilku mikrolitrów lub mikrogramów (zatem jest to ilość mierzalna, np. dzięki podziałkom w kapilarach lub za pomocą pipet automatycznie odmierzających ilość roztworu) w pobliżu jeden z krawędzi płytki chromatograficznej (start). Następnie rozwija się chromatogram za pomocą eluentu (rozpuszczalnika), który może być pojedynczy lub złożony (jeden rozpuszczalnik lub mieszanina rozpuszczalników). Rozwijanie płytek odbywa się w komorze chromatograficznej. W odpowiednio dobranym układzie (adsorbent, rozpuszczalnik, pary rozpuszczalnika) następuje rozdział składników mieszaniny analizowanej próbki na zasadzie zróżnicowanej ich migracji.

Na płytce można wyznaczyć podstawową wielkość charakteryzującą rozdział i jakościowo chromatografowaną substancję. Jest to współczynnik Rf – retardation factor. Współczynnik Rf to stosunek drogi migracji środka plamy substancji chromatografowanej do drogi migracji czoła rozpuszczalnika. Plamki rozdzielonych substancji są widoczne w normlanym oświetleniu lub w świetle ultrafioletowym UV. Istnieje możliwość wywoływania plamek za pomocą specyficznych odczynników (reakcje charakterystyczne, barwne). Ma ta szczególne znaczenie w przypadku substancji nie mających barwy.

Chromatografia cienkowarstwowa jest procesem rozdziału fizykochemicznego. Cienka warstwa na płytce to faza nieruchoma, składająca się z drobnoziarnistego materiału, np. celulozy, krzemionki. Roztwór mieszaniny przeznaczonej do rozdzielenia  nanosi się pasemkowo (pasmowo) lub punktowo na linię startu. Po umieszczeniu płytki w komorze zawierającej eluent (rozpuszczalnik – fazę ruchomą następuje rozdział –> rozwinięcie chromatogramu.

Obok roztworu mieszaniny badanej można równocześnie chromatografować, tzw. próbkę (substancję pojedynczą lub mieszaninę) porównawczą. Substancja porównawcza złożona jest z 1-5 określonych związków o znanym stężeniu. Substancje porównawcze powinny być związkami, które znajdują się w badanym roztworze. Mogą to być również związki, które w danych warunkach procesu chromatograficznego wykazują podobne właściwości jak związki oznaczane.

clip_image002[9]

Wartość Rf znajduje się między 0.00 a 1,00 i jest oznaczana do drugiego miejsca po przecinku. Współczynnik Rf jest miarą szybkości poruszania się badanego związku na płytce. Jest wykorzystywany w jakościowej interpretacji chromatogramu. Jest stosunkiem odległości start—plama substancji (d) do odległości start – czoło rozpuszczalnika (D), zatem Rf = d/D.

Z tego względu, że Rf zależy od temperatury, stężenia badanej substancji i rodzaju rozpuszczalnika, oznaczanie chromatograficzne badanej mieszaniny należy prowadzić łącznie z oznaczaniem wzorca o gwarantowanej czystości.

wspolczynnik_Rf

Posłuchaj wykładu: