Otrzymywanie kompleksów mocznika z kwasami tłuszczowymi.

Kwasy tłuszczowe tworzą z mocznikiem (urea) kompleksy w postaci charakterystycznych kryształów. Kompleksowe kryształy po podgrzaniu dysocjują. Temperatura zaniku kryształów jest charakterystyczna dla każdego kwasu tłuszczowego w kompleksie z mocznikiem. Właściwości te mogą być wykorzystane przy wyodrębnianiu i identyfikacji kwasów tłuszczowych.

Kryształy najlepiej obserwować w mikroskopie (nanieść zawiesinę na szkiełko podstawowe i nakryć nakrywkowym). 

W celu uzyskania kompleksów krystalicznych należy do probówki z kwasem tłuszczowym wlać 15% roztwór metanolowy mocznika, podgrzać do rozpuszczenia, wstrząsając (ciecz w probówce nie może zawierać kryształków, ma być klarowna). Następnie mieszankę ostudzić lub rozlać na szalki Petriego. Po ostudzeniu następuje wytrącanie się kryształów. Również sam roztwór mocznika krystalizuje, dlatego szczególnie ważne jest, aby zaobserwować dla porównania czysty roztwór metanolowy mocznika pod mikroskopem, który wykształci kryształki odmienne niż te w kompleksach z kwasami tłuszczowymi.

isovaeric mocznik40x_1067x800isovaeric mocznik40x1_1067x800
Kompleks kwas izowalerianowy (isovaleric acid) = 3-metylobutanowy + mocznik 15% w metanolu. Powiększenie 40x; H. Rozanski, LBPiE PWSZ Krosno, kwiecień 2012 r.

isovaleric_acid_mocznik40x_1067x800isovaleric_acid_mocznik40x1_1067x800
Kompleks kwas izowalerianowy (isovaleric acid) = 3-metylobutanowy + mocznik 15% w metanolu. Powiększenie 40x; H. Rozanski, LBPiE PWSZ Krosno, kwiecień 2012 r.

isovaleric_acid_mocznik100x_1067x800isovelaric mocznik400x_1067x800
Kompleks kwas izowalerianowy (isovaleric acid) = 3-metylobutanowy + mocznik 15% w metanolu. Powiększenie 100x; H. Rozanski, LBPiE PWSZ Krosno, kwiecień 2012 r.

laurowy_mocznik40x_1067x800laurowy_mocznik100x_1067x800laurowy_mocznik100x2_1067x800
Kompleks kwas laurowy + mocznik 15% w metanolu. Powiększenie 40x – 1 fot. od lewej , 2 i 3100x; H. Rozanski, LBPiE PWSZ Krosno, kwiecień 2012 r.

mirystynowy_mocznik_1067x800mirystynowy_mocznik2_1067x800mirystynowy_mocznik3100x_1067x800
Kompleks kwas mirystynowy + mocznik 15% w metanolu. Powiększenie 40x (dwie pierwsze fot. od lewej) i 100x – 3 fot. H. Rozanski, LBPiE PWSZ Krosno, kwiecień 2012 r.

oleinian_mocznik40x_1067x800oleinian-mocznik40x1_1067x800
Kompleks kwas oleinowy + mocznik 15% w metanolu. Powiększenie 40x, H. Rozanski, LBPiE PWSZ Krosno, kwiecień 2012 r.

oleinian100x mocznik_1067x800oleinian mocznik100x_1067x800
Kompleks kwas oleinowy + mocznik 15% w metanolu. Powiększenie 100x, H. Rozanski, LBPiE PWSZ Krosno, kwiecień 2012 r.

mocznik_metanol_1067x800mocznik_metanol3_1067x800
Dla porównania – kryształki mocznika, jakie wytrącają się w roztworze metanolowym (próbka kontrolna); H. Rozanski, LBPiE PWSZ Krosno, kwiecień 2012 r.

mocznik_metanol40x_1067x800mocznik_metanol1_100x_1067x800
Dla porównania – kryształki mocznika, jakie wytrącają się w roztworze metanolowym (próbka kontrolna); H. Rozanski, LBPiE PWSZ Krosno, kwiecień 2012 r.

Posłuchaj wykładu:

 

Cukry – reakcje charakterystyczne, obejrzyj film dla przypomnienia.

 
 
Laboratorium Biologii Przemysłowej i Eksperymentalnej PWSZ Krosno; wybrane reakcje cukrów

Dezaminacja oksydacyjna aminokwasów.

Dezaminacja oksydacyjna aminokwasów polega na odwodorowaniu aminokwasów z udziałem enzymów flawoproteinowych, które są odbiorcą i przenośnikiem protonów i elektronów na tlen. Zachodzi w cytoplazmie, głownie komórek wątrobowych. Dzięki temu procesowi aminokwasy są utleniane bezpośrednio przez oksydazę aminokwasową. FMN (mononukleotyd flawinowy), będący koenzymem oksydazy aminokwasowej ulega redukcji do FMNH2 i ponownie utleniony cząsteczkowym O2. Toksyczny H2O2 (źródło wolnych nadtlenków) jest inaktywowany przez katalazę.

1. Grupa aminowa jest przekształcana w grupę iminową, a tlen podlega redukcji do nadtlenku wodoru.

2. Iminokwas podlega hydrolizie, uwalnia amoniak i przekształca się w ketokwas.[1]

3. Nadtlenek wodoru jest rozkładany przez katalazę.

image
źródło ilustracji: http://biocadmin.otago.ac.nz

image

Źródło ilustracji: Gumińska M.: Zarys biochemii ogólnej dla studentów farmacji i analityki medycznej. Wyd. Uniw. Jagiellońskiego, Kraków 1998, s. 256.

image

[1] Iminokwas to związek zawierający grupę iminową >C=NH i karboksylową –COOH. Iminy to związki organiczne zawierające grupę iminową NH połączoną z jednym rodnikiem, np. R•CH:NH, z dwoma rodnikami lub cykliczne iminy zawierające grupę iminową w pierścieniu, np. pirol, etylenoimina.

Posłuchaj wykładu

Absinthii Herba – ziele piołunu, Wermutkraut, Absinthe grande, Wormwood Wormwood, Absinthe.

Gatunek. Bylica piołun – Artemisia absinthium L., rodzina Compositae = Asteraceae.

Pochodzenie i występowanie: Europa Południowa i Środkowa, Północna Afryka. Pochodzi ze stanu naturalnego i z upraw. Tworzy odmiany.

Definicja: liście lub słabo ulistnione kwitnące wierzchołki pędów, ich mieszanina, wysuszone, całe lub pocięte.

Górne części pędów i liście zbiera się przed kwitnieniem, najlepiej krótko przed kwitnieniem. Wielokrotnie pierzastosieczne liście są obustronnie srebrzysto-szaro owłosione. Główki kwiatowe (koszyczki) są półkuliste, o szer. 3-4 mm, barwy żółtej do brunatnej. Łodygi z rdzeniem, na powierzchni owłosione.

image

Chemizm: olejek lotny 0,2-1,3%, w tym L- i D-izo-tujon, alkohol tiulowy; zależnie od odmiany i pochodzenia nieco chamazulenu (niebieski), terpeny. Substancje gorzkie: artabsyna, absyntyna, anabsyntyna; flawonoidy.

Działanie i zastosowanie: amarum, aromaticum przy braku łaknienia (anorexie), stomachicum, digestivum. Przy schorzeniach wątroby i pęcherzyka żółciowego jako cholereticum. Przy zaburzeniach trawienia.

Zawartość: nie mniej niż 2 ml/kg olejku eterycznego w suchym surowcu.

Smak: mocno gorzki.

Zapach: aromatyczny, korzenny.

Tożsamość. Szarawe lub zielonkawe liście, gęsto i obustronnie owłosione. Sproszkowany surowiec jest szarozielony. Zawiera fragmenty blaszki liściowej z T-owatymi włoskami gruczołowymi typu Compositae, fragmenty kwiatów, listków okrywy, wiązek sitowo-naczyniowych z towarzyszącymi włóknami; fragmenty tkanki miękiszowej z gruzełkami szczawiany wapnia, odłamki długich jednokomórkowych włosków z dna koszyczka i listków okrywy oraz liczne kuliste ziarna pyłku[1].

Czystość: strata masy po suszeniu nie większa niż 12%

Popiołu nie więcej niż 11%

Liści pożółkłych i ściemniałych nie więcej niż 5%

Koszyczków przekwitłych nie więcej niż 0,5%

Łodyg grubszych niż 4 mm nie więcej niż 2%

Zanieczyszczeń organicznych nie więcej niż 1%

Zanieczyszczeń mineralnych nie więcej niż 0,5%

Oznaczanie wskaźnika goryczy. Wskaźnik goryczy nie niższy niż 10 000. Do badania użyć 1 g grubo sproszkowanego (sito 0,5 mm) surowca.

Przechowywanie. W zamkniętych opakowaniach, w temp. Nie wyższej niż 30 stopni C, chronić od światła, wilgoci i wpływu obcych zapachów.

Dawki zwykle stosowane: jednorazowa 1,0 w 100 ml, dobowa 3,0.[2]

image

Wg Chromatographische und mikroskopische Analyse von Drogen, eine praktische Ergänzung für die Arzneibücher Europeas, Egon Stahl (red.); Gustav Fischer Verlag Stuttgart 1970, s. 130.

A liczne mało charakterystyczne fragment brzegu okrywolistka, niektóre brzeżne komórki przekształcone we włoski biczykowate,

B1 włosek gruczołowy typu Compositae widziany z góry,

B2 jak b1, lecz widziany z boku, występuje rzadko, jest typowy dla surowców z rodziny Compositae,

C1 liczne charakterystyczne fragmenty włoska z dna kwiatowego; widoczny trójkomórkowy trzon; komórki końcowe spłaszczone i szerokie,

C2 charakterystyczny spłaszczony włosek z dna kwiatowego widoczny pod małym powiększeniem,

D1 bardzo liczne charakterystyczne włoski T-owate z liści piołunu widziane z boku; trzon krótki, kilkukomórkowy; poprzecznie leży komórka końcowa obustronnie zaostrzona, często obwiśle zapadnięta, widoczne pod małym powiększeniem,

D2 fragmenty włoska T-owatego z miejscem przymocowania trzonka widziane z góry

E liczne mało charakterystyczne ziarna pyłku,

F liczne, mało charakterystyczne fragmenty płatka korony, komórki skórki wydłużone o ścianach falistych, zawierają małe gruzełki szczawianu wapniowego,

G liczne fragmenty włókien łukowych z łodygi widoczne już pod małym powiększeniem,

H liczne fragmenty wiązki przewodzącej łodygi widoczne już pod małym powiększeniem.

Proszek nie powinien zawierać dużej ilości skrobi; sporadycznie można ją spotkać w endodermie łodygi.

image

1 – skórka liścia, 2 – fragment liścia, przekrój poprzeczny, 3 fragment łącznika, 4 fragment korony, 5 fragment listka okrywy, 6 naczynia, 7 ziarna pyłku, 8 skórka łodygi, 9 włókna, 10 włosek z osadnika, a – włosek T-owaty, b – włosek gruczołowy typu Compositae, c – gruzły szczawianu wapnia.

Wg: Deryng J.: Atlas sproszkowanych roślinnych surowców leczniczych, PZWL Warszawa 1961, s. 208-209.

image

image
Pulvis Hb. Absitnhii – proszek piołunowy; H. Rozanski; LBPiE PWSZ Krosno 2012.


[1] FP VI, 2002 r., s. 827-828.

[2] FP VI, 2002 r., s. 828.

Posłuchaj wykładu

Zmienność składu chemicznego surowców. Standaryzacja, surowce mianowane.

Charakterystyczną cechą surowców roślinnych jest zmienny skład chemiczny, zależny od warunków ekologicznych. Na skład ilościowy i jakościowy surowca pochodzącego z tego samego gatunku rośliny wpływa klimat (np. opady, nasłonecznienie, długość okresu wegetacji), gleba, stadium rozwojowe i czynniki genetyczne warunkujące istnienie ras chemicznych (chemotypów) w obrębie jednego gatunku. Jest to największy problem dla przemysłu, bowiem do produkcji otrzymują surowiec zmiennej jakości, niejednolity i w celu przygotowania z niego preparatu gotowego konieczna jest standaryzacja na zawartość jednego lub kilku najważniejszych składników czynnych. Stąd wynika preferowanie surowców z określonego rejonu geograficznego i z upraw, przez co możliwe jest nadzorowanie składu jakościowego i ilościowego surowca. Aby surowiec zielarski posiadał jakość farmaceutyczną musi spełniać wymogi farmakopei danego kraju (np. Farmakopei Tureckiej), albo zespołu krajów mających wspólną farmakopeę, np. Farmakopea Europejska. Farmakopea wymaga, aby surowiec zawierał określoną, minimalną (nie mniej niż…) zawartość składników najbardziej aktywnych i możliwych do zbadania (kontroli). Surowce zielarskie o mniejszej zawartości składników aktywnych są przeznaczone do celów weterynaryjnych, paszowych, spożywczych i kosmetycznych. Najdroższe surowce są jakości farmaceutycznej oraz surowce standaryzowane. Wymogi (przepisy) farmakopealne dotyczą również preparatów ziołowych (galenowych) sporządzonych z surowców zielarskich.

Standaryzacja surowców i przetworów zielarskich gwarantuje odpowiednią wartość, efektywność farmakologiczną (leczniczą), kosmetyczną i spożywczą (odżywczą, pokarmową). Jest oparta na wynikach badań cech makroskopowych, mikroskopowych, chemicznych (zawartość składników), fizykochemicznych, biologicznych (na żywych organizmach, hodowlach komórkowych i tkankowych). W praktyce przemysłowej po ustaleniu składu ilościowego możliwe jest dopełnienie zawartości jednego lub kilku składników kluczowych poprzez dodanie czystych substancji roślinnych lub ekstraktów skoncentrowanych o wiadomych parametrach. Jeżeli więc, np. w zielu tymianku, który spełnia wszystkie wymogi, ale brakuje w nim olejku eterycznego, możliwe jest jego dodanie w postaci czystej dla uzyskania oczekiwanej ilości. Podobnie z alkaloidami, np. gdy brakuje w surowcu alkaloidów izochinolinowych – w Macleaya cordata Willdenow (bokkonia sercowata, obrzan sercowaty) dodawany jest koncentrat (ekstrakt) z tej rośliny dla otrzymania przewidywanej zawartości tychże alkaloidów.

Surowce mianowane (titrata) zawierają związki aktywne w określonych granicach ilościowych, nie mniej niż… i nie więcej niż… (minimum i maximum). Dla przykładu wg British Pharmacopoeia z 1963 r. Ipecacuanha Tincture (nalewka z wymiotnicy) powinna zawierać od 0,190 do 0,210% alkaloidów w przeliczeniu na emetynę (emetine)[1]. Nalewka taka kontrolowana jest na zawartość alkaloidów i w razie nadmiaru emetyny rozcieńczana wodą, a przy niedostatku wzbogacana w ekstrakt płynny (Ipecacuanha Liquid Extract). Dzięki surowcom mianowanym lekarz jest pewny efektywności i powtarzalności terapeutycznej oraz dawkowania leku roślinnego z nich sporządzonego.

[1] British Pharmacopoeia, General Medical Council, London 1963, s. 424-425.

Posłuchaj wykładu

Surowce zielarskie

Preparaty ziołowe są produkowane ze składników pochodzenia roślinnego. Składniki te pozyskiwane są z różnych części roślin – surowców zielarskich. Składniki preparatów ziołowych mogą być mniej lub bardziej przetworzone. Niektóre produkty zawierają proste, pierwotne, mało przetworzone składniki, np. sproszkowany liść lub korzeń (wchodzą w skład tabletek, kapsułek; grubo rozdrobnione w skład mieszanek ziołowych – species). Inne natomiast składniki są otrzymywane dzięki bardziej skomplikowanym procesom technologicznym, np. ekstrakcji, mikrogranulacji, otoczkowaniu ochronnemu.

Surowce zielarskie pozyskiwane są z upraw lub ze stanu naturalnego.

Rośliny zielarskie mające duże znaczenie dla przemysłu spożywczego, farmaceutycznego, kosmetycznego i farmaceutycznego są uprawiane, bowiem zasoby naturalne nie są w stanie pokryć dużego zapotrzebowania na surowiec, a ponadto związane jest to z poszanowaniem zasad ochrony przyrody. Niektóry rośliny zielarskie występują w naturalnym środowisku w dużym rozproszeniu przez cos ą trudne do zbioru. Zwiększa to koszt i ogranicza ilość surowca. Ponadto niektóre rośliny słabo rozmnażają się, są mało ekspansywne, przez co ich zbiór dla potrzeb przemysłowych szybko spowodowałby wyginięcie gatunku. Kontrolowane uprawy roślin zielarskich umożliwiają uniezależnieni się od naturalnych zasobów. Zbiór surowca z upraw jest szybki, masowy, w określonej fazie wzrostu i rozwoju rośliny. Surowiec z upraw jest jednolity. Kontrolując uprawy globalnie lub regionalnie możliwe jest planowanie intensywności produkcji półproduktów i produktów gotowych (potencjału produkcyjnego), przewidywanie cen surowca, jego zasobów krajowych lub światowych.

Rośliny zielarskie rzadko stosowane, na które jest niski popyt (niszowy), które mają znaczenie dla medycyny ludowej i tradycyjnej dietetyki, a które nie są objęte ochroną – są zbierane ze stanów naturalnych.

Lista chronionych roślin: Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną.

Pobierz rozporządzenie:

-grzyby_chronione

-rosliny_chronione

Ze stanu naturalnego zbierane są rośliny, które nie poddają się hodowli lub jeśli hodowla ich wymaga nadmiernych nakładów finansowych, np. jemioła – Viscum, porost islandzki – Cetraria. Trzeba też pamiętać, że różne kraje mają różną listę gatunków chronionych, dlatego w obrocie handlowym międzynarodowym znajdują się zioła niemożliwe do permanentnego pozyskiwania w Polsce ze stanu naturalnego, np. widłaki – Lycopodium.

Surowce pochodzenia zwierzęcego, mające znaczenie lecznicze lub kosmetyczne, są to całe organizmy żywe lub zakonserwowane, fragmenty zwierząt, ich wydzieliny (śluz, żółć, lanolina) i wydaliny. Otrzymywane z natury lub z hodowli. Surowce zwierzęce służą do otrzymywania substancji wartościowych dla kosmetologii i medycyny, ponadto dla przemysłu spożywczego, np. barwniki, enzymy, hormony. Narządy i tkanki zwierząt są potrzebne do produkcji organopreparatów, np. wyciągu z grasic, wyciągu z trzustki, wyciągu z wątroby.

Do przykładowych surowców zwierzęcych należą: pijawki żywe, hirudyna otrzymywana z pijawek – Hirudo, szelak (Shellac) wydzielina owadów Kerria lacca (Lacifer lacca) należących do pluskwiaków – Hemiptera; strój bobory (Castoreum) – wydzielina woreczków samca i samicy bobra – Castor; Cornu cervi – róg jelenia; Gigeriae galii endothelium corneum – nabłonek rogowy z żołądka kurczaka; Asini corii colla – klej ze skóry osła – Equus asinus L.; Vespae nidus (Wasp nest) – gniazdo osy – Polistes ilivaceus u.a.; suszony chrząszcz Mylabris phalerata lub Mylabris cichorii; Bovis calculus – suszone kamienie żółciowe bydła; suszony pryszczel – Lytta vesicatoria (mucha hiszpańska), jako źródło kantarydyny; powłoka żółwiaka chińskiego – Trionycis carapax (Trionyx sinenesis); suszony chrząszcz wielożerny chiński – Eupolyphaga sinensis; suszony wąż Zaocys dhumnades; suszona Solopendra subspinipes; suszona dżdżownica Pheretima aspergillum u.a.; Haliotidis concha – rozdrobniona muszla Haliotis diversicolor u.a.; propolis, jad pszczeli, miód, wosk pszczeli; tran, chrząstka rekina, jady żmij, żelatyna, chondroityna, żółtko jaj.

Surowce mineralne obejmują wytwory żywych organizmów roślinnych i zwierzęcych, np. bursztyn, ropa naftowa, kreda, ziemia okrzemkowa, torf, mumio (smoła górska), a także naturalne minerały pochodzenia nieorganicznego, np. siarczan żelaza, ziemia wulkaniczna, wody mineralne, bentonit, glinka, ałun (siarczan glinowo potasowy), calamina, chlorek sodu, siarczan miedzi.

Posłuchaj wykładu

Przydatność farmakopei w towaroznawstwie zielarskim.

Towaroznawca musi znać pojęcie farmakopei i poznać metody badania jakości surowców oraz produktów zielarskich uwzględnionych przez farmakopeę. Metoda badania farmakopealna surowca lub produktu zawsze będzie ważniejsza od metody zakładowej lub indywidualnej. Jest ogólnie przyjęta i uznana, ma pewne podstawy prawne. Dotyczy to różnego rodzaju sporów (w tym sądowych), co do jakości i identyfikacji surowca lub produktu gotowego.

Farmakopea jest zbiorem podstawowych wymagań odnoszących się do składu i jakości środków farmaceutycznych oraz metod badania surowców farmaceutycznych i leków. Zawiera również podstawowe wymagania dla niektórych artykułów sanitarnych i opakowań środków farmaceutycznych. Treść farmakopei podlega okresowo rewizji, aktualizacji i modyfikacji z powodu zmieniającego się asortymentu środków farmaceutycznych, zmiany wymagań w zakresie jakości, a także z powodu postępu badań nad surowcami. Innymi słowy: zbiór norm określających jakość środków leczniczych, w tym zielarskich, nosi nazwę farmakopei.

Do najstarszych polskich dokumentów przypominających współczesne farmakopee należą dyspensatoria, np. gdańskie z 1662 i 1665 r. oraz krakowski z 1683 r.

W 1794 roku wydano Pharmacopoea Castrensis et Nosocomialis Exercitus Nationalis, która czasem jest określana mianem farmakopei kościuszkowskiej, bowiem została dedykowana Tadeuszowi Kościuszce (1746-1817).

W 1810 r. Rada Ogólna Lekarska Księstwa Warszawskiego rozpoczęła opracowywanie Farmakopei Polskiej Królestwa PolskiegoPharmacopoeia Regni Poloniae, która została wydana w 1817 r.

W 1831 r. Rząd Polskie w Warszawie wydał w języku łacińskim Wojskową Farmakopeę Polską Pharmacopoea Castrensis Polonica. Obie farmakopee były wzorowane na Farmakopei PruskiejPharmacopoea Borussica.

Po utracie niepodległości w poszczególnych regionach obowiązywały farmakopee zaborców: Rosji, Austrii i Prus.

Po odzyskaniu niepodległości długo nie potrafiono efektywnie przystąpić do zorganizowania Komisji Farmakopei i tworzenia treści nowej farmakopei. Dopiero 1 kwietnia 1930 roku powołano przewodniczącego Stałej Komisji Farmakopei Polskiej – prof. dra Władysława Mazurkiewicza (1871-1933). W 1937 roku wydrukowano Farmakopeę Polską II, która została zatwierdzona przez Ministra Opieki Społecznej 14 lipca 1937 r. Zaczęła jedna obowiązywać od 1 stycznia 1938 r.

Komisja Farmakopei Polskiej III powstała na mocy uchwały Rady Ministrów z 11 grudnia 1948 r.

Farmakopea Polska III została wydana w 1954 r. Dokonano w niej wiele istotnych i zmian:

1. Ustalono i ujednolicono mianownictwo botaniczne i chemiczne.

2. Podano ciężary właściwe przy temp. 20 stopni C, zamiast ciężarów właściwych przy 15oC, podanych w Farmakopei Polskiej II.

3. W większości artykułów podano metody ilościowego oznaczania, unowocześniono wiele metod analitycznych.

4. Wprowadzono metody oznaczania olejków eterycznych i garbników w surowcach roślinnych.

5. Przy badaniu na czystość wprowadzono roztwory wzorcowe.

6. Wprowadzono metody badań biologicznych.

Farmakopeę Polską IV opublikowano w dwóch tomach: tom I w 1964 r., tom II w 1970, suplement – w 1973 r.

Farmakopea Polska V ukazywała się od 1990 r., w odstępach dwuletnich wydano pięć tomów i suplement (1990-1999).

Farmakopea Polska VI – 2002 r. – ostatnia niezależna farmakopea naszego kraju.

Wymagania FP VI 2002 mogą być obecnie stosowane jedynie w zakresie monografii narodowych, tj. nieposiadających odpowiedników w Farmakopei Europejskiej (Ph. Eur.). W 2005 r. wydano suplement 2005 dla FP VI, zawierający polską wersję wykazu metod badania, monografii ogólnych i szczegółowych piątego wydania Ph. Eur.

Od grudnia 2006 r. Polska uczestniczy w pracach Komisji Farmakopei Europejskiej jako strona Konwencji o opracowaniu Farmakopei Europejskiej. Zgodnie z jej postanowieniami, kraje

będące stronami Konwencji zobowiązane są do podjęcia działań zapewniających, że monografi e Farmakopei Europejskiej (Ph. Eur.) staną się oficjalnymi standardami stosowanymi na ich terytoriach,

zastępując wymagania farmakopei narodowych. Wprowadzanie do Farmakopei Polskiej (FP) polskojęzycznej wersji wymagań Farmakopei Europejskiej, przygotowywanej w oficjalnych językach Rady Europy (angielskim i francuskim), jest pośrednim sposobem realizacji tych założeń Konwencji, zapisy art. 25 Ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne (t.j. Dz. U. z 2008 r. nr 45, poz. 271 z późn. zm.) określają zasady stosowania Farmakopei Europejskiej i jej tłumaczenia na język polski, zawartego w Farmakopei Polskiej.

1 stycznia 2007 r. wydano 1 tom Farmakopei Polskie VII, który w rzeczywistości jest polskojęzyczną wersją I tomu Farmakopei Europejskiej V z Suplementami 5.1 – 5.5.

W styczniu 2008 r. wydano Suplement 2007 FP VII stanowiący uzupełnienie materiałów opublikowanych w tomie I FP VII o odpowiednie teksty i monografie zawarte w Suplementach 5.6 – 5.8 do Farmakopei Europejskiej, w tym teksty i monografie nowe, tzn. niezamieszczone we wcześniejszych publikacjach Ph. Eur. oraz materiały, które zostały poddane przez Komisję Farmakopei Europejskiej procesowi nowelizacji w różnym zakresie (nowelizacja pełna, częściowa, zmiana tytułu lub usunięcie z Ph. Eur.).

W grudniu 2008 r. ukazała się drukiem trzytomowa część podstawowa Farmakopei Polskiej VIII (FP VIII 2008) zawierająca materiały nowego szóstego wydania Ph. Eur., w tym monografie szczegółowe, z uwzględnieniem zmian i uzupełnień wprowadzonych w Suplementach 6.1 i 6.2.

W styczniu 2010 r. opublikowano Suplement 2009 FP VIII, który obejmuje zmiany i uzupełnienia (nowe teksty) wprowadzone w Suplementach 6.3 – 6.5 Ph. Eur. i stanowi uzupełnienie FP VIII 2008.

W grudniu 2010 r. wydano Suplement 2010 do Farmakopei Polskiej VIII, który obejmuje zmiany i uzupełnienia (nowe teksty) wprowadzone w Suplementach 6.6 – 6.8 Farmakopei Europejskiej, stanowiąc uzupełnienie FP VIII.

Część podstawowa Farmakopei Polskiej IX (FP IX 2011) zawiera polskojęzyczną wersję wszystkich materiałów opublikowanych w części podstawowej nowego wydania Farmakopei Europejskiej 7.0 ze zmianami i uzupełnieniami zawartymi w suplementach 7.1 i 7.2.

FP IX 2011 uzupełniana będzie następnymi corocznymi suplementami (Suplement 2012 i 2013), opartymi na kolejnych suplementach Farmakopei Europejskiej 7.

Obecnie Farmakopea Polska jest opracowywana i wydawana przez Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych zgodnie z art. 4 ustęp 1 pkt 5 Ustawy z dnia 18 marca 2011 r. o Urzędzie (Dz. U. z 2011 r. Nr 82, poz. 451). Organem opiniodawczo-doradczym Prezesa Urzędu w tym zakresie jest Komisja Farmakopei, której działalność koordynuje Departament Farmakopei (uprzednio Wydział), biorąc jednocześnie udział w procesie przygotowania Farmakopei.

Farmakopea Polska XI – 2017 r.

Dla porównania dodam nieco informacji na temat Farmakopei SzwajcarskiejPharmacopoea Helvetica.

W Szwajcarii początkowo wydawane były farmakopee obowiązujące dla danego miasta (podobnie jak w Polsce, np. dla Krakowa) lub kantonu, np. Stadtpharmakopöen GenfPharmacopoea Genevensis z 1780 r. (dla miasta Genewa), Pharmacopoea Ticinese z 1843 r. (del Cantone Ticino), Pharmacopoea Sangalensis z 1844 r. (Ph. Cantonale St. Gallen), Pharmacopoea Bernensis tentamen z 1852 r. (Berno).
W XVI wieku wytyczne dotyczące wyglądu składników i sposobu sporządzania leków zebrane były w księgach o lekach – Antidotarium. Dla Szwajcarii były to: Antidotarium Speciale z 1561 r. (wydany w Bazylei) i Antidotarium Generale (1585 r.), opracowane przez Johann’a Jacob’a Wecker’a (1528-1586).
W dalszych latach ukazały się:
1. Pharmacopoea Spagyrica (Zürich 1616 r.)
2. Pharmacopoea Helveticorum (Geneve 1677 r.)
3. Pharmacopoea Helvetica (Basel 1771 r.), farmakopea półoficjalna.
Do XIX wieku wydawane były farmakopee kantonalne oraz dla poszczególnych miast. Niektóre kantony przyjmowały farmakopeę francuską, włoską i germańską. W 1865 roku nastąpiła diametralna zmiana. Powołana w 1859 r. Szwajcarska Komisja Farmakopealna wydała pierwszą oficjalną farmakopeę – Pharmacopoea Helvetica I. Od 1867 r. podjęto działania dla objęcia maksymalnej liczby kantonów wspólną farmakopeą. Kolejne ukazywały się następująco:
– 1871-1872 r. Pharmacopoea HelveticaII
– 1876 r. Suplement do Ph. Helv.
– 1893 r. Pharmacopoea HelveticaIII wydana w trzech językach, utworzenie Federalnej Komisji Farmakopei złożonej z 12 farmaceutów, 9 chemików, 8 lekarzy i 2 weterynarzy.
– 1907 r. Pharmacopoea Helvetica IV
– 1933 r. Pharmacopoea Helvetica V
– 1945 r. utworzenie Federalnego Laborotorium Farmakopei
– 1948-1962 r. wydania suplementów do Ph. Helv. V
– 1971 Pharmacopoea Helvetica VI
– 1986 Pharmacopoea Helvetica VII
– 1989-1995 wydanie 8 suplementów do Ph. Helv. VII
– 1997 Pharmacopoea Helvetica VIII
– 2003 Pharmacopoea Helvetica IX
– 2006 Pharmacopoea Helvetica X

– 2012 Pharmacopoea Helvetica XI

Począwszy od 1969 r. Ph. Helv. jest ujednolicana z Farmakopeą Europejską – Pharmacopoea Europea.
Posłuchaj wykładu

Towaroznawstwo zielarskie – zakres przedmiotu

Towaroznawstwo surowców i produktów zielarskich jest działem towaroznawstwa obejmującym ogół wiadomości o towarach pochodzenia roślinnego, które mają znaczenie dla zielarstwa i fitoterapii oraz dietetyki prozdrowotnej i leczniczej. Zajmuje się podstawowymi danymi o surowcach i materiałach zielarskich, założeniach technologicznych procesów wytwarzania, możliwościami stosowania i eksploatacji towarów, własnościami i oceną użytkową wyrobów gotowych (w tym zagadnieniami jakości), magazynowaniem, transportem towarów, sposobami ich konserwacji, ustalaniem wielkości ubytków naturalnych oraz stratami towarowymi, doborem materiałów opakowaniowych i konstrukcji opakowań dla surowców i produktów ziołowych, metodami badań surowców, półwyrobów i wyrobów gotowych, przepisami normalizującymi i prawnymi regulującymi zagadnienia jakości towarów i ich znakowania. Towaroznawstwo zielarskie wykorzystuje wyniki badań z dziedziny chemii, fizyki, biologii, geografii i ekonomiki. Podstawą są nauki biologiczne (np. botanika, biochemia), chemiczne (chemia analityczna, fizyczna) oraz medyczne i farmaceutyczne (farmakognozja, farmakologia, biofarmacja, receptura, dietetyka). Nauki te są niezbędne do oceny własności fizykochemicznych towarów, zachodzących w nich procesów bio-fizyko-chemicznych („życie towarów”), zapobiegania niekorzystnym zmianom własności użytkowych towarów w czasie przechowywania i transportu, programowania procesów technologicznych. Znajomość geografii dostarcza wiadomości o obszarach pochodzenia surowców, warunkach klimatycznych panujących w różnych rejonach świata (wiąże się to, np. z doborem odpowiednich opakowań). Znajomość ekonomiki i handlu pozwala na ustalanie i planowanie stanu i ruchu zapasów, popytu i podaży, transportu, wahań cenowych, zysków i strat.

W badaniach strat towarowych dąży się do ustalenia: miejsca występowania strat, przyczyn ich powstawania, podstawowych czynników powodujących straty oraz kierunków działania profilaktycznego. Jakość towaru określa się najczęściej na podstawie znajomości jego składu chemicznego, właściwości, sposobu wytwarzania, cech użytkowych, gatunku, możliwości zafałszowania, sposobu eksploatacji.

Towaroznawstwo zielarskie jest ściśle powiązane z farmakognozją.

Farmakognozja – nauka o surowcach pochodzenia roślinnego, mineralnego i zwierzęcego. Zajmuje się surowcami naturalnymi i ich składnikami; metodami badania surowców naturalnych z zastosowaniem metod fizycznych, chemicznych i biologicznych oraz badaniami możliwościami ich zastosowania w postaci leków, kosmetyków i suplementów.

Surowce zielarskie można podzielić na trzy wielkie grupy:

1. Surowce zielarskie oficjalne: opisane w farmakopei danego kraju są oficjalne, ale wyłącznie na terytorium tego kraju; opis obejmuje nazwę narodową i łacińską, pochodzenie, występowanie geograficzne, właściwości fizykochemiczne, niekiedy krótkie informacje o działaniu farmakologicznym, ponadto sposoby badania (sprawdzania jakości), identyfikacji (podane są metody) oraz dawkowanie. Farmakopee różnych krajów mają różne surowce pochodzenia mineralnego, roślinnego, zwierzęcego lub syntetycznego, np. Farmakopea Indii posiada odmienne surowce zielarskie niż Farmakopea Polska.

2. Surowce zielarskie nieoficjalne: nie występują w lekospisach, ale znajdują się w obrocie handlowym; pomimo, że nie figurują w farmakopei danego kraju są sprzedawane i wykorzystywane. Najczęściej używane tradycyjnie (medycyna ludowa danego kraju). Towaroznawstwo zielarskie powinno zajmować się również najważniejszymi roślinami nieleczniczymi, ale tradycyjnie pozyskiwanymi do potrzeb kosmetycznych i spożywczych.

3. Surowce zielarskie farmakopealne to takie, które są w jakiejkolwiek farmakopei na świecie i pomimo, że np. nie są objęte przez farmakopeę określonego kraju są jednak uwzględnione w farmakopei innego kraju. Zatem roślina nie opisywana w Farmakopei Polskiej, ale objęta przez Farmakopeę Wietnamską jest źródłem surowca farmakopealnego w sensie globalnym.

Posłuchaj wykładu

Otyłość – Obesitas.

Otyłość (Obesitas, Adipositas) jest stale rosnącym problemem zdrowotnym, a w niektórych krajach osiąga rozmiary epidemii. Nie jest problemem nowym, otyłość występowała również u ludzi dawnych epok.

Podczas konferencji Człowiek – Żywność–Zdrowie – II Konferencji Naukowej jaka odbyła się  24-25 marca 2017 we Wrocławiu przedstawiłem wykład nt. “ Znaczenie ziołolecznictwa przy wspomaganiu leczenia otyłości”.

Udostępniam prezentację wówczas ukazaną: http://luskiewnik.strefa.pl/rozanski_obesitas_wroclaw.pdf

image

Na XII Franciszkańskiej Konferencji Zielarsko-Farmaceutycznej, 19 maja 2018 roku w Katowicach-Panewnikach wygłosiłem wykład pt.: “Rośliny i oligopleksy dra G. Madausa w leczeniu i profilaktyce otyłości i chorób jelit”

Również ją udostępniam: http://luskiewnik.strefa.pl/rozanski_henryk_obesitas2018madaus.pdf

image

W przyszłym roku, w nowym wydaniu czasopisma Żyj naturalnie: https://zyj-naturalnie.pl/ ukaże się mój artykuł pt. Otyłość – Obesitas i zespół metaboliczny. Zapraszam do lektury Smile

 

Jednocześnie proponuję wysłuchanie wykładu mojego Idola, wybitnego fitofarmakologa, fitochemika niemieckiego – prof. Theodora Dingermanna: Wie das Mikrobiom “Adipositas” verschärfen kann: http://luskiewnik.strefa.pl/dingermann_obesitas.mp4

image

 

Uprawiane i dziko rosnące rośliny hipoglikemiczne – obiecana prezentacja przedstawiona podczas wykładu na IV Sympozjum Zielarskim oraz II Targach Zielarskich i Fitoterapeutycznych zorganizowanych przez Polską Grupę Zielarską oraz Polską Izbę Zielarsko-Medyczną w dniach 28-29 września 2019 r., w Kielcach.

Uprawiane i dziko rosnące rośliny hipoglikemiczne (Antidiabeticum, hypoglycemicum) – prezentacja: kliknij na obrazek, aby pobrać

image

Zioła przeciwcukrzycowe i hipoglikemiczne